Krachtenveldanalyse, een onvolprezen instrument door Wim Sterks

Als HKB Stedenbouwkundigen worden we regelmatig gevraagd een planologische Quickscan uit te voeren. Een handig, goedkoop instrument dat opdrachtgevers snel, objectief aan het begin van het ontwerpproces de planologische kansen en bedreigingen weergeeft. De focus van de planologische Quickscan ligt vaak op ruimtelijke aspecten (die onderdeel zijn van een ruimtelijke onderbouwing in het bestemmingsplan, zoals bodem, geluid, veiligheid, etc). Voor een succesvolle planontwikkeling is het echter nodig ook breder te kijken. Wim Sterks van WimSterks Communicatie is al jaren lang een warm pleitbezorger om ook de niet fysieke factoren in een vroegtijdig stadium in beeld te brengen. We hebben Wim uitgedaagd om als gastauteur over dit (onderbelichte) fenomeen een artikel te schrijven.

Krachtenveldanalyse, een onvolprezen instrument – door Wim Sterks

Heel veel projecten komen tot stand dankzij de inbreng van meerdere partijen.  Gemeenten, grondeigenaren, bewoners, zorginstellingen, waterschappen, provincies en welzijnsorganisaties werken bijvoorbeeld samen aan de realisatie van nieuwbouwprojecten, de herstructurering van woonwijken, de inrichting van de openbare ruimte, de herinrichting van het platteland en waterbergingsprojecten. Althans, zo zou het moeten zijn. In de praktijk van iedere dag blijkt die samenwerking helaas niet zo vanzelfsprekend. Soms zijn niet alle relevante partijen in beeld en vaak ontbreekt het inzicht in ieders belangen. Het gevolg is dat processen moeizaam verlopen en onnodig lang duren. Om die reden is het zinvol om aan het begin van ieder project waarbij meerdere partijen betrokken zijn, een krachtenveldanalyse uit te voeren. De resultaten van zo’n analyse geven inzicht in de relevante partijen, in de belangen die spelen en in de middelen die partijen hebben om hun belangen te behartigen. Dankzij een krachtenveldanalyse is de regievoerende partij in staat om gericht te communiceren en sturing te geven aan het proces.

Actoren

Op het moment dat een project van start gaat, is op het eerste gezicht niet altijd duidelijk welke partijen een rol (moeten) spelen bij de totstandkoming van het project. Natuurlijk is er altijd een aantal actoren aan te wijzen dat onmisbaar is, organisaties die als vanzelf komen boven drijven. Maar, daarnaast zijn er ook altijd partijen die niet top-of-mind zijn, maar wel van belang. Deze partijen komen alleen in beeld door gericht met een aantal personen aan tafel te gaan en te inventariseren.

Deze oefening leert bovendien dat ogenschijnlijk homogene groepen in de praktijk minder eenvormig blijken dan gedacht. Een bewoner van  een herstructureringswijk kan tegelijkertijd bewoner, ondernemer, gebruiker van voorzieningen en eigenaar van onroerend goed zijn. Vanuit die verschillende rollen kan hij diverse posities innemen ten opzichte van maatregelen die in het kader van de herstructurering nodig zijn.

Factoren

Als er eenmaal goed zicht bestaat op de betrokken partijen, dan is het vervolgens noodzakelijk om vast te stellen welke belangen er spelen in relatie tot het betreffende onderwerp en welke posities de actoren innemen. Een organisatie voor drugs- en alcoholverslaafden kan aanvankelijk terughoudend staan tegenover een herstructurering omdat die kan leiden tot een verplaatsing en verspreiding van het probleem, waardoor de hulpverlening wordt bemoeilijkt. De afdeling welzijn van de gemeente is misschien niet gelukkig met de plannen voor een multifunctioneel gebouw omdat het niet past binnen het gemeentelijke spreidingsbeleid. Een huurder van een woning kan blij zijn met de herstructurering omdat het betekent dat zijn woning wordt opgeknapt. Tegelijkertijd kan hij zich tegen de herstructurering keren omdat het speelveldje bij hem tegenover gaat verdwijnen of de huur van zijn woning omhoog gaat. Kortom, verschillende belangen die vaak onderhuids aanwezig zijn en die zich altijd manifesteren in houding en gedrag.

Middelen

Belanghebbenden beschikken doorgaans over meerdere middelen om hun belangen te behartigen. Naast de formeel juridische mogelijkheden in de vorm van zienswijzen, bezwaren en juridische procedures zijn er talloze middelen om processen te traineren. Het inschakelen van de media en het beïnvloeden van de publieke opinie, het beïnvloeden van de politiek, weigeren om kennis, grond en andere zaken ter beschikking te stellen en het mobiliseren van de buurt of het inzetten van sociale media zijn slechts enkele middelen waarvan mensen gebruik kunnen maken om hun belangen tot stand te brengen.

Aanpak

Een krachtenveldanalyse is in feite niets meer dan een inventarisatie van relevante partijen, hun belangen en van de middelen waarover ze beschikken om hun belangen waar te maken. Vervolgens wordt er op basis van die inventarisatie een strategie ontwikkeld voor de wijze waarop de verschillende partijen benaderd worden.

Afhankelijk van de aard en complexiteit van het project en van de positie die de regievoerende partij inneemt, kan gekozen worden voor een meer of minder uitgebreide aanpak. Interviews met verschillende partijen of een uitgebreide enquête kunnen een goed inzicht geven in het krachtenveld. Maar, vaak volstaat het om tijdens twee of drie sessies met een beperkt aantal deelnemers te brainstormen. Medewerkers van direct betrokken partijen blijken vaak over voldoende kennis van de omgeving te beschikken om het krachtenveld in kaart te brengen.

Denk daarbij niet te gemakkelijk: “Ach, dat weten we toch wel.” Tijdens speciaal georganiseerde bijeenkomsten komt vaak onvermoede informatie boven tafel. Een externe procesbegeleider die op grond van ‘gebrek aan kennis’ in staat is om door te vragen, kan  helpen om de relevante informatie aan de deelnemers te onttrekken.

Een momentopname

Bij nieuwbouw- en herstructureringsprojecten is vaak sprake van een lange doorlooptijd. Veranderingen in de omgeving kunnen elkaar in hoog tempo opvolgen. Soms zijn de veranderingen nauwelijks van invloed op het krachtenveld, vaak hebben ze weldegelijk gevolgen en noodzaken ze  tot een andere aanpak. Een medestander van vandaag, kan morgen een tegenstander zijn. De krachtenveldanalyse is dan ook een momentopname die als gevolg van bovengeschetste dynamiek gedurende het proces meerdere keren herhaald moet worden. Door regelmatig de omgeving te monitoren, blijft het beeld actueel en kan adequaat gereageerd worden op veranderde omstandigheden.

Strategie

Pas als je weet welke belangen partijen hebben, over welke middelen ze beschikken om die belangen waar te maken, dan kun je daarop op een effectieve wijze reageren en een passende communicatiestrategie ontwikkelen.

Volstaat het om partijen te informeren of moet je ze juist laten meedenken. En, als het laatste het geval is, wie kan de belanghebbende partij dan het beste benaderen? Wat is de meest succesvolle manier en op welk moment kan dat het beste gebeuren? Door over deze vragen goed na te denken, benut je maximaal de kansen en verklein je bedreigingen. Eventuele weerstand wordt geregisseerd en de loop van het proces wordt versoepeld.

Wilt u een snelle eerste verkenning van het krachtenveld, klik dan hier voor de website van WimSterks Communicatie.


Nadere informatie:
Het benoemen van de opgave is net zo belangrijk als de opgave zelf. Daar moet je tijd en aandacht voor vrij willen maken. Dit wordt door opdrachtgevers nog niet altijd onderkent. Nog vaak wordt te snel gestart met het uitwerking van de opgave, zonder dat men op zoek gaat naar de vraag achter de vraag. Wij willen met deze reeks artikelen het belang van het omschrijven van de opgave (Statement of Need) breder onder de aandacht brengen.

De voordelen voor de opdrachtgever van een Stament of Need zijn, dat:

  • hij beter de strategie voor draagvlak kan organiseren;
  • hij een beter begrip krijgt van de planologische mogelijkheden;
  • hij beter weet welk planinstrumentarium passend is bij de opgave;
  • hij efficiënter zijn investeringsbudget kunnen inzetten;
  • hij beter de planrisico’s kan inschatten en beheersen.

Download hier pdf  Waarom HKB (50 Kb)
Klik hier voor website Wim Sterks Communicatie

Advertenties

Over Jeroen Leemans

Directeur/Partner @ HKB Stedenbouwkundigen Directeur/Partner @ HKB Urban Producers Partner@ Speeltuin Bello
Dit bericht werd geplaatst in HKB nieuws, Publicatie en getagged met , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s