Dialecten in de taal der windmolens

Molens staan binnen Nederland voor  een culture rijkdom.  Ze waren een bron van welvaart, initieerde  de eerste industriële  revolutie en maakte de inpoldering van Nederland mogelijk. En ze zijn van grote afstand zichtbaar! Voor een studie in Schiedam  (met ’s wereld hoogste windmolens) ontdekte we dat de stand van de wieken een bepaalde boodschap overbrengt. In een tijd zonder telefoons, facebook of radio communiceerden de windmolens (en kerkklokken) naar het ommeland.

Door de wieken in een bepaalde stand te plaatsen, bijvoorbeeld in de vorm van een x- of +-teken, brengen molenaars hun dorpsgenoten op de hoogte van allerlei nieuws: een geboorte, een huwelijk… Tijdens dorpsfeesten wordt de molen bevlagd en versierd. In oorlogstijd waarschuwen molenaars voor dreigend gevaar door middel van een bepaalde wiekenstand of zeilvoering.

  • De onderste wiek voor de romp staat voor komen en vreugde, dit kan dus zowel geboorte als huwelijk zijn. Bij geboorte blijft de molen ongeveer een week in deze stand staan, bij huwelijk alleen de dag van de huwelijksvoltrekking. Als de molen in deze stand staat, wordt hij soms ook nog versierd met vlaggetjes of bijvoorbeeld een Zaanse tooi.

  • De onderste wiek voorbij de romp staat voor over / voorbij, dit is dus vaak overlijden. De molen blijft vanaf het moment van overlijden tot aan de begrafenis in deze stand staan.

  • De kruisstand (diagonaal) is de ruststand. Dit komt voor als de molen voor een langere periode niet gebruikt wordt (bijvoorbeeld bij de wind-watermolen, op het moment dat er voor een langere periode geen regen verwacht wordt en de molen niet hoeft te malen). Toen de wieken nog niet van staal waren, werd dit gebruikt om doorhangen te voorkomen.

En nu blijkt dat er ook nog dialecten in de windmolentaal zijn. In Brabant betekent de Hollandse ‘vreugdestand’ juist ‘rouwstand’. Ook in overige grensstreken blijken er verschillende betekenissen aan de wiekenstand te worden gekoppeld. Hier onder de Brabantse interpretatie.

  • Overeind
    De wieken in het + teken – ‘overeind’ – werd gebruikt in de nacht en wanneer er even niet gewerkt werd omdat er geen wind was. Wanneer de molen overdag in deze stand stond terwijl er wel voldoende wind was dan duidde dit op een tekort op aanvoer van graan. De wieken stonden dan ‘op schooien’: de mulder vroeg om aanvoer.
  • Overhoeks of overkruis
    Wanneer de wieken in X-stand stonden – overhoeks of overkruis – gaf dat aan dat er niet gewerkt werd. Ook bij onweer plaatste men de wieken in deze stand.
  • In de rouw
    Bij een sterfgeval werden de wieken in de rouw gezet. De onderste wiek had dan bijna een cirkel volgemaakt en symboliseerde zo het einde van het leven.
  • In de vreugd
    Bij een blijde gebeurtenis stond de onderste wiek onder een hoek van ca. 20 graden naar rechts als symbool van een nieuw begin: in de vreugd.
  • Op de bil
    De stand tussen rouw en vreugd werd op de bil genoemd. Deze positie gaf aan dat de molenstenen geslepen werden en dat er dus geen aanvoer van graan mogelijk was.

Meer info:

Advertenties

Over hkblabla

HKB stedenbouwkundigen werkt al meer dan 65 jaar aan de leefomgeving van mens, dier en plant. Stedenbouw en landschap zijn onze kerndisciplines. Wij kunnen en willen een rol spelen in de initiatie-, de ontwerp- en realisatiefase. Wij werken graag aan plannen die haalbaar zijn vanuit maatschappelijk oogpunt, voor de markt en voor de wet- en regelgever. Daarom hebben wij naast ontwerpers, planologen, juristen en onderzoekers in huis en hebben we directe relaties met planeconomen en procesadviseurs. Maar, het moet ook mooi worden en vooral blijven!
Dit bericht werd geplaatst in Opgevallen, Uncategorized en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s