Artikel Duurzaamheid is Bullshit

Het onderzoek ‘Duurzaamheid is Bullshit’ toont aan dat het vergisten van pure mest een flinke bijdrage kan leveren aan een rijker landschap. Vitale boeren krijgen een grotere rol in de samenleving, niet alleen als producent van ons voedsel, maar ook als energieleverancier en als schakel in een meer duurzaam landschapsbeheer. Als opvolger van de co-vergister biedt de mono-vergister kansen de landbouw verder te verduurzamen. Lees hieronder het volledige artikel.

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Koeienmest is landschappelijk vaker een last dan een lust. Met een mesthoop die groter is dan de  Nederlandse bodem kan verwerken heeft het landschap het zwaar te verduren. Strenge wetgeving reguleert sinds enkele decennia het gebruik van mest op het land. Sindsdien zijn de bodem, het grondwater en de sloten weer schoner aan het worden.

Sinds enkele jaren zien we co-vergisters in het landschap verschijnen. En daarmee ook een groeiend aandeel in energiemaïs en de vrachtwagens die de co-producten vervoeren. Gebruik van co-producten voor deze co-vergisters is in opspraak; niet alleen vanwege de zogenaamde ‘food-for-fuel’-discussie, maar ook vanwege enkele gevallen waarbij sprake is van bodemverontreiniging door gebruik van illegaal bijgemengde co-producten. Toch maakt co-vergisting en het gebruik van digestaat (het restproduct van de vergisting) als meststof in de meeste gevallen de landbouw aanzienlijk milieuvriendelijker.

Met het onderzoek ‘Duurzaamheid is Bullshit’ tonen we aan dat het nog beter kan. Door de inzet van mono-vergisters, waarbij bijmenging van co-producten niet langer noodzakelijk is, kan het mestoverschot terug worden gedrongen en tegelijk een bijdrage geleverd worden aan het duurzaamheidvraagstuk. Het landschap kan hiervan mee profiteren, maar dan moet de wet- en regelgeving wel worden aangepast en voorrang bieden aan de mono-vergister.

Hoe werkt een vergister

Het proces van mono-vergisting is vergelijkbaar met het proces van co-vergisting. Bacteriën breken onder zuurstofloze omstandigheden organische stof af waarbij biogas ontstaat. Biogas kan worden opgewerkt naar het niveau van aardgas of worden omgezet naar elektriciteit en warmte. Een deel van deze energie is voor eigen gebruik, wat overblijft wordt verkocht aan energiemaatschappijen als groen gas of groene stroom. Het digestaat dat na vergisting overblijft wordt gebruikt als verbeterde mest op het land. Het belangrijkste verschil is dat er voor mono-vergisting geen bij- of co-poroducten hoeven worden toegevoegd bij mono-vergisting. Co-producten zijn over het algemeen organische reststoffen uit de landbouw en voedselindustrie of speciaal geteelde energiegewassen.

Is co-vergisten eigenlijk wel zo duurzaam?

In 2008 is 1,4 miljard kilo natte biomassa vergist. Ruim de helft daarvan was mest. De totale mestproductie in Nederland was 70 miljard kilo, slechts 2 procent daarvan gaat dus maar de vergisters in. Daarmee waren de co-vergisters in 2010 goed voor 0,48% van het totale Nederlandse elektriciteitsverbruik.  Er lijkt dus een behoorlijke energiepotentieel voorhanden te zijn, ware het niet dat er niet genoeg co-producten zullen zijn wanneer al deze mest de co-vergister in zou gaan.

Toch draagt de mestvergister op andere fronten wel degelijk bij aan de Nederlandse duurzaamheiddoelstellingen. De Nederlandse landbouw draagt voor ongeveer 10% bij aan de uitstoot van alle broeikasgassen in Nederland, daarin heeft de melkveehouderij verreweg het grootste aandeel. Wanneer de verse mest in de vergister gaat, zal er een reductie van ammoniak en methaanuitstoot plaatsvinden. In de stal zelf zal de emissie tot bijna nul teruggaan. Dit betekent niet alleen een verbetering voor het milieu en de geuroverlast, ook het stalklimaat voor de dieren verbetert waardoor onder andere het gebruik van antibiotica afneemt.

Ook wordt, afhankelijk van het type vergister, de mest door het vergistingsproces opgewaardeerd. De vergistte mest wordt beter opgenomen door de gewassen, waardoor er minder uitspoeling plaatsvindt. De gewassen vormen een betere voeding voor het vee, die vervolgens weer een betere mestsamenstelling hebben. Zo worden de lokale kringlopen beter gesloten en door de efficiëntere bemesting is de milieubelasting veel geringer. Dat er op deze manier minder kunstmest nodig is, is een bijkomend voordeel.

Sluiten van de mestkringloop

Co-vergisting draagt in tegenstelling tot mono-vergisting niet bij aan vermindering van het mestoverschot. Ook de co-producten krijgen na het vergistingsproces het predicaat mest. De mesthoop wordt met co-vergisting daardoor eerder groter dan dat hij kleiner wordt. Toch is dat een vertekend beeld. Voor de bemesting van het land is bepaald dat er een maximum is aan de hoeveelheid aan dierlijke mest die per hectare mag worden toegediend. Hoewel het digestaat voor een groot deel van dierlijke oorsprong is, hebben de mineralen in het digestaat de kenmerken die vergelijkbaar zijn met kunstmest. Verschillende vormen van nabewerking van het digestaat kunnen de werking van kunstmest nog beter benaderen. Stel dat dit bewerkte digestaat een vergelijkbare status zou krijgen als kunstmest, dan betekent dit een enorme verduurzaming van de landbouwsector. Kunstmest kost veel energie om te produceren, en bronnen als fosfaat zijn eindig, terwijl de productie van digestaat juist energie oplevert.

Sturen met subsidies

Mono-vergisting wordt in Nederland nog nauwelijks toegepast. Dit is een gevolg van de wijze van wijze waarop subsidies worden toegekend. Net als bij andere vormen van energie opwekking krijgen de boeren een vergoeding per opgewekte eenheid energie. Deze wijze van subsidiering werkt schaalvergroting in de hand: een hoge energie- of gasproductie wordt gestimuleerd. Tegelijkertijd is het gebruik van minimaal 50% mest een vereiste. Hier komt een merkwaardige tegenstrijdigheid naar voren. Het stimuleren van mest als co-product zorgt voor een demping van de gasopbrengst, aangezien een kilo mest zeker tien keer minder energie oplevert dan bijvoorbeeld een kilo maïs. Deze subsidie stimuleert dus indirect het gebruik van co-producten, wat niet bijdraagt aan het duurzame karakter van het vergistingsproces. De subsidie zou zich daarom niet alleen moeten richten op de productie van hernieuwbare energie, maar juist de reductie van broeikasgassen zou moeten worden beloond, zodat ook de vergisting van pure mest (mono-vergisting) aantrekkelijk wordt. Juist in dat onderdeel zit namelijk de grootste milieuwinst. De productie en het vervoer van co-producten wordt overbodig en er hoeft geen ‘voedsel’ meer te worden meevergist.

Oprichting van lokale energiebedrijven

Voor de agrariërs is het opwekken van hernieuwbare energie niet alleen een manier om zelf goedkoper uit te zijn, maar vooral ook om te kunnen leveren aan energiebedrijven. Op de boerenerven wordt al veel energie geproduceerd (o.a. mestvergisting, warmte-koude opslag, aardwarmte, zonnepanelen op de daken) hiermee neemt de agrarische sector nu al éénzesde van de nationale productie van duurzame energie voor zijn rekening. Naast voedselproducent en landschapsbeheerder kan de moderne land- en tuinbouw ook een regionaal energiebedrijf zijn. Met de nieuwe inkomsten ontstaan zo ook nieuwe verbanden met de buren. In Duitsland zijn zelfs voorbeelden, zoals het dorpje Jühnde, waarbij in dorpen zelfstandige lokale energiecorporaties zijn opgericht waarvan de lokale agrariërs de energieleveranciers zijn. Zo krijgt de energievoorziening ineens een sociale component.  Wanneer we dit ook in Nederland willen toepassen zal de regelgeving hierop moeten worden aangepast.

Een rijker landschap door vergisting

Conclusie van ons onderzoek ‘Duurzaamheid is Bullshit’ is dat vergisting van pure mest een flinke bijdrage kan leveren aan een rijker landschap. Bij de inzet van mono-vergisters wordt het mestoverschot terug gedrongen en tegelijk een bijdrage geleverd aan het duurzaamheidvraagstuk. Ten opzichte van de co-vergisters is de landschappelijke impact van de monovergisters veel kleiner: co-producten worden niet geproduceerd en vervoerd en de kleinere vergister is landschappelijk veel beter inpasbaar. Het sluiten van de natuurlijke mestkringloop zal uiteindelijk ook voor de biodiversiteit en natuur positieve gevolgen hebben. Ook kan de productie van hernieuwbare energie indirect bijdragen aan een rijker landschap door het stimuleren van gemeenschappen die een grote gebiedsbetrokkenheid tonen. Vitale boeren die weer een grotere rol krijgen in de samenleving, niet alleen als producent van ons voedsel, maar ook als energieleveranciers en als schakel in een meer duurzaam landschapsbeheer.

Voor een duurzame bijdrage aan het landschap is een bijstelling van de subsidieregeling noodzakelijk. Er zijn niet genoeg co-producten voorradig om alle mest rendabel te vergisten wanneer alleen de opgewekte energie wordt gesubsidieerd. De regeling zou zich daarom niet alleen moeten richten op de productie van hernieuwbare energie, maar juist de reductie van broeikasgassen zou moeten worden beloond. Vooral in dat onderdeel zit namelijk de grootste milieuwinst. Dat het proces ook nog energie oplevert is mooi meegenomen.

Kortom Duurzaamheid Is PURE bullshit!

Advertenties

Over bas vendrig

Stedenbouwkundige bij HKB stedenbouwkundigen HKB werkt al meer dan 65 jaar aan de leefomgeving van mens, dier en plant. Stedenbouw en landschap zijn onze kerndisciplines. Wij kunnen en willen een rol spelen in de initiatie-, de ontwerp- en realisatiefase. Wij werken graag aan plannen die haalbaar zijn vanuit maatschappelijk oogpunt, voor de markt en voor de wet- en regelgever. Maar, het moet ook mooi worden en vooral blijven! Recente projecten: SCHIEDAM Ontwikkelingsvisie Binnenstad OUD-BEIJERLAND Visie Waterfront Visie Stougjesdijk-Oost MIDDEN-DRENTHE Structuurvisie ONDERZOEK Duurzaamheid is Bullshit
Dit bericht werd geplaatst in media, onderzoek Duurzaamheid is Bullshit en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op Artikel Duurzaamheid is Bullshit

  1. Rene Schoorl zegt:

    OK, er zijn flink wat kritische (terechte) kanttekeningen bij het toevoegen van co-producten bij mestvergisting. Dus co-vergisten is niet duurzaam en dus 100% mestvergisten wel ??!! Zoek voor mij eens een 100% mest vergister op die werkt waarbij een groot deel van de organische stof in de mest wordt omgezet tot biogas. De mij bekende vergisters op pure mest danken hun methaanproductie aan de zeer korte verblijftijd, zodat er nog beperkte afbraak van de aminozuren ontstaat en bijbehorende beperkte amoniakvergiftiging optreedt. Uiteindelijk blijkt er slechts een zeer klein percentage van de organische stof te worden omgezet in biogas; het grootste deel van de organische stof wordt alsnog afgevoerd (als mest). Voor dat beetje biogas zo veel moeite moeten doen?
    100 % mest vergisten is 100% bullshit.

    • bas vendrig zegt:

      Geachte meneer Schoorl,
      Dank voor uw reactie. Dat de wereld van de biomassa-vergisting niet zwart-wit is zijn wij ons tijdens ons onderzoek naar vergisting op veehouderijen terdege bewust geworden. Waar wij bij ons onderzoek ‘Duurzaamheid is Bullshit’ juist de co-vergister als kans voor verrijking van het landschap zagen, werd lopende ons onderzoek duidelijk dat er een aantal negatieve aspecten met co-vergisting verbonden zijn (met name het food for fuel aspect). Veel van de negatieve kanten van co-vergisting vallen weg bij 100% mestvergisting en inderdaad het rendement is een stuk lager. Maar de techniek staat nog in de kinderschoenen en moet zich de komende jaren gaan bewijzen. De energietransitie waar we voor staan vraag ons echter om alle middelen te benutten en de potentie aan aanwezige bull- (en varkens)shit is enorm. Maar met name de positieve bij-effecten van de monovergister (vermindering CO2 en het sluiten van lokale kringlopen) maken monovergisting aantrekkelijk. Daarom blijven wij bij ons standpunt dat de titel ‘Duurzaamheid is Bullshit’ overeind blijft. Gelukkig staan wij niet alleen in het zien van deze potentie. Ook anderen zien kansen voor deze manier van energieopwekking, zie link. De toekomst zal uitwijzen hoe deze wijze van vergisting zich zal ontwikkelen. Wij blijven het op de voet volgen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s